قاچاق دارو را نمیتوان در کنار قاچاق کالاهای مصرفی قرار داد. اگر قاچاق پوشاک، لوازم خانگی یا سایر کالاها در درجه نخست یک آسیب اقتصادی به شمار میرود، قاچاق دارو مستقیماً با جان انسانها سروکار دارد و میتواند به بهای از دست رفتن سلامت و حتی زندگی بیماران تمام شود. از همینرو، این پدیده تهدیدی جدی علیه امنیت سلامت جامعه محسوب میشود.
دارو کالایی معمولی نیست. اثربخشی آن به رعایت دقیق استانداردهای تولید، حملونقل، نگهداری و توزیع وابسته است. بسیاری از داروها، بهویژه داروهای بیولوژیک، واکسنها و انسولین، باید در شرایط دمایی مشخص نگهداری شوند. در مقابل، داروهای قاچاق معمولاً بدون رعایت زنجیره سرد، در انبارهای غیراستاندارد یا خودروهای شخصی جابهجا میشوند.
چنین شرایطی میتواند ساختار شیمیایی دارو را تغییر دهد، به گونهای که یا اثر درمانی خود را از دست بدهد یا حتی به مادهای خطرناک برای مصرفکننده تبدیل شود.
نگرانی دیگر، اصالت این داروهاست. بخشی از داروهای قاچاق نه در کارخانههای معتبر، بلکه در کارگاههای غیرمجاز و فاقد استاندارد تولید و با بستهبندیهای تقلبی عرضه میشوند. در این محصولات، نه کیفیت مواد اولیه قابل اطمینان است و نه میزان ماده مؤثره. در نتیجه، بیمار ممکن است با مصرف دارویی که تصور میکند درمانگر است، با مسمومیت، شوک، عوارض جبرانناپذیر یا حتی مرگ روبهرو شود.
از سوی دیگر، ورود آنتیبیوتیکهای غیراستاندارد و مصرف بیرویه آنها، زمینه شکلگیری مقاومتهای میکروبی را فراهم میکند؛ تهدیدی که امروز از مهمترین دغدغههای نظامهای سلامت در جهان به شمار میرود.
پیامدهای قاچاق دارو تنها به حوزه سلامت محدود نمیشود. این پدیده، صنعت داروسازی کشور را نیز با چالش مواجه میکند. تولیدکنندگان داخلی برای رعایت استانداردهای سختگیرانه، هزینههای قابلتوجهی میپردازند، اما قاچاقچیان بدون پرداخت عوارض، مالیات و هزینههای قانونی، دارو را وارد بازار میکنند و رقابتی نابرابر را شکل میدهند. نتیجه این روند، تضعیف تولید داخلی، خروج سرمایه از کشور و افزایش هزینههای درمانی است، زیرا عوارض ناشی از مصرف داروهای قاچاق، بار مالی مضاعفی را بر دوش نظام سلامت و بیمهها تحمیل میکند.
از سوی دیگر، قاچاق دارو به اعتماد عمومی نیز آسیب میزند. هر دارویی که از مسیر رسمی وارد چرخه درمان میشود، پیش از عرضه تحت نظارت و آزمایشهای سازمان غذا و دارو قرار میگیرد تا ایمنی و اثربخشی آن تأیید شود. داروهای قاچاق این لایه حفاظتی را حذف میکنند و بیمار را در معرض خطری قرار میدهند که از آن بیاطلاع است. همچنین شکلگیری بازار سیاه، زمینه سودجویی واسطهها و دلالان را فراهم کرده و اعتماد مردم به نظام توزیع رسمی دارو را خدشهدار میکند.
واقعیت این است که بسیاری از مصرفکنندگان، صرفاً به دلیل قیمت پایینتر یا تصور کیفیت بهتر داروی خارجی، به سمت داروهای قاچاق گرایش پیدا میکنند در حالی که در عمل، سلامت خود را در معرض یک ریسک بزرگ قرار میدهند. هیچ تفاوت قیمتی ارزش آن را ندارد که جان انسان به مخاطره بیفتد.
بر همین اساس، پلیس امنیت اقتصادی فراجا مقابله با قاچاق دارو و سایر اقلام سلامتمحور را به عنوان یکی از اولویتهای اصلی خود دنبال میکند. علاوه بر اقدامات اطلاعاتی، عملیاتی و قضایی، رویکرد پیشگیرانه و آگاهیبخشی عمومی نیز در دستور کار قرار گرفتهاست.
نتایج این اقدامات نیز قابلتوجه بودهاست. در سال گذشته، بیش از یکهزار و ۲۰۰ پرونده مرتبط با قاچاق دارو تشکیل شد و بیش از ۱۳۵ میلیون قلم انواع دارو به ارزش تقریبی ۶ هزار میلیارد تومان کشف و ضبط شد. همچنین در سه ماهه نخست سال ۱۴۰۵ نیز ۳۲۸ پرونده در این حوزه تشکیل و داروهای قاچاقی به ارزش بیش از ۵۸۰ میلیارد تومان کشف شد.
تجربه نشان دادهاست که مبارزه با قاچاق، بدون مشارکت مردم به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. هر شهروند میتواند یک ناظر اقتصادی باشد و با گزارش فعالیتهای مشکوک، در حفظ سلامت جامعه سهیم شود. پلیس امنیت اقتصادی نیز با راهاندازی ستاد خبری و دریافت گزارشهای مردمی در پیامرسانهای داخلی، تلاش کردهاست زمینه مشارکت عمومی در مقابله با قاچاق دارو و سایر جرائم اقتصادی را بیش از پیش فراهم کند. مبارزه با قاچاق دارو، صرفاً مقابله با یک کالای غیرمجاز نیست؛ این مبارزه، دفاع از جان انسانها، حمایت از تولید ملی و پاسداری از امنیت سلامت کشور است.
